عملیة الحوکمة هی کیفیة إدارة شؤون المجتمع من خلال ممارسة السلطة وصنع السیاسات وصنع القرار. فی هذه العملیة، یتم تشکیل مهام خاصة من أجل تلبیة احتیاجات النظام، والتی تضمن بقاء النظام. من المهم فی هذا الصدد تحدید مصادیق هذه المهام الخاصة، لأنه بناء علیها، سیتم إنشاء أدوار منفصلة فی کل مجتمع. ونظام القیم فی المجتمع هو الذی یحدد مصادیق الوظائف الخاصة للحوکمة. فی المجتمع الدینی، یتم تحدید هذه المصادیق بالاستنباط من النصوص الدینیة. والسؤال هو ما هی خصائص الحوکمة الرشیدة من منظور القرآن؟ تم الحصول علی الإجابة علی هذا السؤال باستخدام الخصائص العامة للحوکمة واستخدام طریقة التفسیر الموضوعی الاستنطاقی. تشیر نتائج البحث إلی أن الوظائف العامة للحکم مثل سیادة القانون والشفافیة والمساءلة والمشارکة والعدالة یمکن استنتاجها من القرآن الکریم. وبناء علی ذلک، فإن الفرق الرئیسی بین النموذج القرآنی للحوکمة الرشیدة والنماذج الشائعة للحکم یکمن فی الأهداف والغایات.

إنّ الحس أوّل معین للأدیب فی إبداع صوره الفنیة، إذ إنّه یلتقط به موادّ صوره من مجالات مختلفة ثم یمزج بعضها ببعض فی خلق أثره الأدبی؛ لذلک قام النقد الأدبی الحدیث بدراسة ارتباط الصور الفنیة بالحواس الخمس الظاهرة. فانقسمت الصور بهذا الاعتبار إلی الصور البصریة، والسمعیة، والذوقیة، والشمّیة، واللمسیة. إنّ المراد من الصورة اللمسیة، کل صورة، تأخذ موادّها ممّا یدرک باللمس، أی تصوّر مدرکات کالحرارة، والبرودة، والرطوبة، والیبوسة واللطافة، والکثافة وأمثالها. تهدف هذه المقالة إلی دراسة الصور اللمسیة فی الثلث الأول من القرآن الکریم؛ لإلقاء الضوء علی جمالیات، تکمن وراء الآیات، والوصول إلی الأسالیب التی وظّفها القرآن الکریم لتصویر ما یرتبط بقوّة اللمس. ترکّزَ بحث هذه الدراسة علی کیفیة تجلی الصور اللمسیة فی القرآن الکریم عبر فنون بیانیة وظّفها الذکر الحکیم، وفیه إشارة عابرة إلی الصور الحقیقیة التی تصور المدرکات اللمسیة. اعتمد الباحث فی هذه الدراسة علی المنهج الوصفی والتحلیلی.توصّل البحث إلی نتائج أهمها ما یلی: 1ـ إنّ کثیرا من الصور القرآنیة المرتبطة بالقوة اللمسیة، خاصة الحقیقیة منها، جاءت لوصف عذاب نار، مهّدها الله للمعاندین والمشرکین؛ 2ـ جاءت کثیر من الصور البیانیة اللمسیة لترسیم صورة محسة ملموسة من المعانی والأغراض لتقریبها من ذهن السامع، وتثبیتها فی قلبه؛ 3ـ إنّ القرآن الکریم اختار المشبّه به فی التشبیه والاستعارة من الأمور الحسیة التی واجهها الإنسان فی بیئته، وأدرکها بحواسه، والتی بینها وبین الأغراض أقرب المناسبة، وأشدّ الارتباط؛ 4ـ إنّ کثیرا من الکنایات فی هذا الباب، جاءت للإشارة إلی ما یحسن ستره، ویستقبح ذکره من العورات.

تستحضر خطبة الغدیر، کفعل وسلوک قیادی، أسس الإدارة والقیادة نظیر: حمد الله والثناء علیه، والتوحید النظری والعملی، والاعتقاد بالحاکمیة الإلهیة وعنایته الخاصة بالإنسان وقدراته، وتستدعی مدالیل القیادة من قبیل: السلطة، والإشراف، والتنصیب، وتعیین مراتب الأفراد ومواقعهم على,صعید المنظومة وسلسلتها التراتبیة، وتشکّل مصدرًا ثرًّا وقیّمًا لترسیم خصائص الإدارة والقیادة عند النبی الأکرم| مثل: الإیمان بالله والملائکة والکتب السماویة وأنبیاء الله، والعبودیة لله، والعلم اللدنی الواسع، والشفافیة والتوثیق، وکتم الأسرار، والصفاء، والمداراة والسماحة فی التعامل مع الأتباع. أهمیة البحث الراهن نابعة من کونه یسعى,بأسلوب مکتبی یعتمد وصف وتحلیل التعالیم الدینیة والتأکید على,دراسة النصّ والفهم المنتظم لخطبة الغدیر إلى,إضاءة خصائص الإدارة والقیادة عند النبی الأکرم|. یوضّح مسار البحث أنّ خصائص الإدارة والقیادة التی تفرزها خطبة الغدیر تنطوی على,نتائج منسجمة قابلة للتعمیم وذلک لوجود ارتباط ذی مغزى,بالقیادة نفسها وامتلاک وظائف محدّدة وبارزة وعملانیة؛ وهی نتائج تُظهر التباین والتمایز ونقاط القوة فی مواصفات الإدارة والقیادة عند النبی الأکرم| مقارنة بخصائص الإدارة کما تعوّدنا علیها فی الأدبیات المتداولة.

چکیده فارسی:در این مقاله با اشاره به سیر تاریخی نزاع واقعی یا پنداری بودن «تعارض اخلاقی» و ادله طرفین، به تحلیل مفهومی قیود و نشانه های یک مورد تعارض اخلاقی واقعی پرداخته و اثبات می شود که حل نزاع واقعی یا پنداری بودن دوراهه های اخلاقی، بستگی به این دارد که مفهوم «باید» قابل تحویل به مفاهیم مندرج در آن باشد یا نه.در صورت تحویل مفهوم «باید» به «دلیل»، می توان از توجیه تکالیف، قابلیت ارزیابی و سنجش پذیری آنها سخن گفت.«گریزناپذیر بودن تخلف اخلاقی»، «ملغی نشدن» هیچ یک از دو الزام ازسوی دیگری، «وجود تناقض» و «پس ماند اخلاقی» ازجمله قیود مهم و نشانه های اختصاصی یک تعارض واقعی شمرده شده اند. چکیده عربی:تقدم هذه المقالة نبذة تاریخیة حول التعارض الاخلاقی و هل هو واقعی أم ظنی، مع ذکر الادلة التی یعرضها مؤیدو أصحاب کل واحد من هذین الاتجاهین، ثم تتناول عرض تجلیل مفهومی لقیود و خصائص حالة من التعارض الاخلاقی الواقعی وتبین ان حل النزاع حول واقعیة أو ظنیة هذین الاتجاهین الاخلاقیین یتوقف علی حالة «الوجوب» للمفاهیم المندرجة فیها و هل هی قابلة للتحول أن لا. ففی حالة تحول مفهوم «الوجوب» إلی دلیل یمکن عند ذاک الحدیث عن تبریر التکالیف و عن خضوعها للتقییم والقیاس. و من القیود المهمة والمعالم التی یختص بها التعارض الواقعی هو «عدم امکانیة التخلف الاخلاقی، و عدم الغاء أی من الالزامین من قبل الآخر، و وجود التناقض، والتخلف الاخلاقی.

حکم تعبدی اصطلاحی در علوم کلام، اصول فقه و فقه، و غالباً اصطلاحی در مقابل حکم معلل، و دارای تعاریف مختلف است. در تعریف راجح، عبارت از حکمی است که علت ظاهر ندارد، گرچه حکمت آن ظاهر باشد. جنبه حق اللهی بودن احکام، نیابت ناپذیری مسائل، جنبه اختصاصی بودن قضایا و قطعی الدلاله بودن نصوص، از جمله خصائص امور تعبدی هستند. سؤالات و مباحث مختلفی بر مفهوم حکم تعبدی مترتب شده و اختلاف در این حوزه ها، اثر خود را بر بسیاری از موضوعات فقهی گذاشته است. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و از نوع تحلیل محتوا و بر اساس منابع اصولی و فقهی اهل سنت انجام شده است. اصالت تعبد در احکام عبادی و اصالت تعلیل در احکام غیر عبادی، وجود حکمت در احکام تعبدی، الحاق احکام متردد بر احکام معلل و معقول المعنی، افضلیت امتثال حکم تعبدی یا تعقلی به تناسب مراتب ایمانی و شناخت عبد از معبود، عدم اجرای قیاس در حکم تعبدی و حجیت قول صحابی مشتمل بر حکم تعبدی از جمله ترجیحات این پژوهش می باشند.

عده ­, ای از مفسران و اندیشمندان بر آ­, ن ­, اند که در برخی آیات سوره ی احزاب، ویژگی­,ها و خصائصی برای پیامبر(ص) آمده است که برای کس دیگری قابل اثبات نیست. بر این اساس، برخی مدعی شده ­, اند که این برداشت با جاودانگی قرآن سازگار نیست. در این جستار با گونه­,شناسی ویژگی ­, ها و خصائص پیامبر(ص) و تقسیم آن به دو گونه ی حقیقی و حقوقی، با رویکردی تحلیلی به بررسی آیات یادشده پرداخته شده است. همچنین با بهره گیری از آرای مفسران و فقیهان این نتیجه به دست آمده که این آیات به شخصیت حقوقی و سیره ی پیشوایی رسول خدا(ص) مربوط است. این نکته بدان معناست که آیات گستره­, ای فراتر از جایگاه شخصیت حقیقی پیامبر(ص) داشته و درنتیجه پیامی جاودانه دارند؛ از این رو مسئله ی تعارض و ناسازگاری با جاودانگی قرآن منتفی می ­, شود.

چکیده فارسی: تفسیر عصری از مهم ترین رویکردهای تفسیری است که خاستگاه آن، ارایه پیام های قرآن متناسب با مقتضیات زمان و نیازهای روز است. یکی از مسایلی که پرداختن به آن لازم و ضروری به نظر می رسد، بررسی مختصات آن در قالب های مختلف تفسیری است. بررسی مختصات تفسیر عصری در یک قالب خاص یا تفاسیر یک دوره زمانی مشخص، همچنان که می تواند در زمینه شناخت ماهیت این رویکرد مفید واقع شود، برای آگاهی از جایگاه، نقش و تاثیرگذاری این رویکرد در آن قالب تفسیری نیز موثر می باشد. علی رغم اهمیت پرداختن به این مسیله و جایگاه مهم این رویکرد در عرصه تفسیر به ویژه تفسیر معاصر، این مسیله تا کنون مورد توجه قرار نگرفته و به آن پرداخته نشده است. از این منظر، در این پژوهش تلاش شده است با کنکاش در تفاسیر ترتیبی معاصر، این پرسش مورد بررسی قرار گیرد که: تفسیر عصری در تفاسیر ترتیبی معاصر از چه مختصاتی برخوردار است؟ بر اساس یافته های پژوهش که با بهره گیری از روش تحلیل محتوای کیفی و مطالعه منابع تفسیری معاصر انجام گرفته است، تفسیر عصری رویکردی است که در آن، مفسر می کوشد متناسب با نیازها، شرایط و مقتضیات زمانی عصر خود به تفسیر قرآن بپردازد، از این رو در دوره معاصر، انگیزه ها، دانش ها و تخصص مفسران، مقتضیات و نیازهای زمانی، تحولات و دگرگونی های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و مسایل و جدال های فکری این دوره، سبب ظهور صبغه ای خاص از تفسیر عصری در تفاسیر ترتیبی شده است که از ویژگی ها و مختصاتی همچون: تاکید بر وحدت موضوعی آیات هر سوره، منظومه سازی آیات، توسعه مصداقی آیات، پاسخ گویی به مسایل و شبهات نوپدید و توجه به اقناع مخاطب برخوردار است. چکیده عربی: یعتبر التفسیر المعاصر من أهمّ المناهج التفسیریّة، حیث نشأ من تقدیم رسائل القرآن بما یتناسب مع متطلّبات العصر والاحتیاجات المعاصرة. من القضایا التی یبدو من الضروریّ معالجتها والتطرّق إلیها هی دراسة خصائصه بأشکال تفسیریّة مختلفة، إنّ دراسة خصائص التفسیر المعاصر فی قالب خاصّ أو فی قالب تفاسیر فترة زمنیّة محدّدة، یمکن أن یکون مفیدًا فی فهم طبیعة هذا المنهج. کما یمکن أن یکون مؤثّرًا فی معرفة مکانة هذا المنهج ودوره وتأثیره. علی الرغم من أهمّیّة التطرّق إلی هذا الموضوع والمکانة الهامّة لهذا المنهج فی مجال التفسیر، وخاصّة التفسیر المعاصر، إلّا أنّ هذه المسألة لم یتمّ النظر فیها ولا حتّی معالجتها إلی الآن. من هذا المنطلق تمّ السعی فی هذه المقالة ومن خلال البحث فی التفاسیر الترتیبیّة المعاصرة، الإجابة علی هذا السؤال: ما هی خصائص التفسیر المعاصر فی التفاسیر الترتیبیّة المعاصرة؟ بحسب نتائج البحث الذی تمّ إجراؤه باستخدام منهج تحلیل المحتوی النوعیّ ودراسة المصادر التفسیریّة المعاصرة، فإنّ التفسیر المعاصر هو نهج یحاول فیه المفسّر تفسیر القرآن بما یتناسب مع احتیاجات وشروط ومتطلّبات عصره. ومن هنا وفی الفترة المعاصرة تسبّبت الدوافع والعلوم وتخصّص المفسّرین، ومتطلّبات العصر واحتیاجاته، والتغیّرات الاجتماعیّة والسیاسیّة والثقافیّة والقضایا والمناقشات الفکریّة فی هذه الفترة، إلی ظهور طابع خاصّ من التفسیر العصریّ فی التفاسیر الترتیبیّة، حیث تتمتّع بمیزات وخصائص مثل: التأکید علی وحدة موضوع الآیات لکلّ سورة، تنظیم الآیات، تطویر مصادیق الآیات، الإجابة علی القضایا والشبهات حدیثة الظهور والاهتمام بإقناع الجمهور.

تعتبر السیره الذاتیه من احدث الفنون النثریه التی عرفها العرب. وقد بدات تحقق لنفسها مکانا متمیزا فی الثقافه والمجتمع بحیث اصبحت جنسا ادبیا مستقلا تثیر فی الانفس من حب للإطلاع علی ما ظهر وخفی من حیاه کاتبها. فکاتب السیره الذاتیه یعالج فی سیرته العدید من القضایا الشخصیه والعاطفیه والاجتماعیه والسیاسیه. وفی کل جانب من هذه الجوانب یحاول ان یقدم خلاصه افکاره وآرایه وقناعاته. یعد کتاب «الایام» نموذجا للسیره الذاتیه الفنیه التی کثر عنها الجدل. بعض یقولون انها روایه وبعض آخر یعدونه توفیقا بین الروایه والسیره الذاتیه. یتعرض هذا المقال مع رویه نقدیه إلی دراسه خصایص السیره الذاتیه فی کتاب الایام حتی یصل إلی حقیقه الامر. الکاتبه تعتقد هذا الکتاب یکون من اجمل السیر الذاتیه إلا طه حسین لم یراع بعض شروط کتابتها، کعدم تبیین دوافعه عن الکتابه او إنه التزم الصدق والصراحه إلا انه فی کشف عواطفه تمسک بالصراحه الحکمیه او بالحکمه فی الصراحه.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی:نوشتار پیش رو با روش توصیفی - تحلیلی به جست وجو در آموزه های وحیانی می پردازد و ضمن بیان مفهوم فرهنگ و تمدن زمینه ساز، درصدد است شاخصه های مبنایی را پیشنهاد کند که بر اساس آن ها، ساماندهی ترسیم راهبردها در جهت دست یابی به فرهنگ و تمدن زمینه ساز با افزایش جنبه های کیفی و کمی صورت پذیرد. نتایج به دست آمده را می توان در دو گزاره بیان کرد:الف) منظور از فرهنگ زمینه ساز، مجموعه ای از آموزه های بینشی (ناظر به عقاید و باورها)، گرایشی (ناظر به ارزش ها) و کنشی (ناظر به آداب، رسوم، الگوها و شیوه های عملی) است که از قرآن کریم و سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل بیت(ع) به دست می آید و هدف و اثر برجسته آن، ایجاد زمینه های فردی و اجتماعی لازم برای پذیرش حقیقی و محض ولایت امام زمان (عج) - به عنوان آخرین فرستاده الهی - است و تمدن زمینه ساز نیز، تجلی فرهنگ یادشده در ابعاد سخت افزاری و نرم افزاری خواهد بود؛ب) به نظر می رسد تامل در اوضاع کنونی جهان و جست وجو در آموزه های قرآنی و روایی می تواند این باور را پدید آورد که با مبنا قرار دادن سه شاخصه «هدایت»، «حکمت» و «رضایت» در ارائه راهبردهای تحقیقی و توسعه ای برای تحقق فرهنگ و تمدن زمینه ساز، می توان در اقناع مخاطبان برای ایفای نقش موثر خود در زمینه سازی برای ظهور امام زمان (عج) به توفیقی بیشتر دست یافت. چکیده عربی:یتناول المقال و بأسلوب توصیفی- تحلیلی البحث فی التعالیم الإلهیة، و من خلال بیان مفهوم الثقافة والحضارة الممهدة للظهور، فهو بصدد عرض مقترح لبیان الخصائص المبنائیة التی یمکن من خلالها تنظیم رسم الإستراتیجیات لتحقق الجوانب النوعیة للثقافة والحضارة الممهدة للظهور مع زیادة الجوانب الکمیة و الکیفیة. و یمکن التعبیر عن النتائج فی بیانین:أ) المراد بالثقافة الممهدة للظهور: أنها مجموعة من التعالیم المرئیة (فیما یتعلق بالآراء والمعتقدات)، المنهجیة (فیما یتعلق بالقیم)، و العملیة (فیما یتعلق بالعادات والتقالید والأسالیب العملیة) المقتبسة من القرآن الکریم و السنة النبویة الشریفة و سیرة أهل البیت (ع)، و الهدف التأثیر البارز لها هو: إیجاد الجوانب الفردیة والاجتماعیة اللازمة للقبول الحقیقی و المحض لولایة إمام العصر (عج) علی أنه آخر مرسل إلهی، و أن الحضارة الممهدة للظهور هی تجلّی للثقافات المذکورة فی أبعاد الأجهزة والبرامج.ب) یبدو للمتأمل فی الحوادث الراهنة التی یشهدها العالم حالیاً و البحث فی التعالیم القرآنیة و الروایات: أنه یمکن إیجاد هذا الاعتقاد و هو: أنه علی أساس السمة الغالبة للمؤشرات الثلاث: "التوجیه "، "الحکمة" و "الرضا" فی عرض الاستراتیجیات البحثیة و التنمویة لتحقق الثقافة و الحضارة الممهدة للظهور، العمل علی تحقیق المزید من فرص النجاح فی إقناع المخاطبین لإیفاء دورها الهام فی التمهید لظهور الإمام المهدی (عج).